Gaflet Kıskacında Heba Olan Ömürler

İnsanın bu dünyaya gönderilişindeki o büyük ve derin gayeyi, küçücük bir dünyaya sığdırmaya çalışması, modern zamanların en büyük trajedisidir. Rabbimiz, Zâriyât Suresi 56. ayet-i kerimede varoluşumuzun sınırlarını ve yönünü net bir şekilde çizer: ​"Ben cinleri ve insanları, ancak bana kulluk etsinler diye yarattım."

​Bu ilahi beyan, insanın rütbesini ve hayat sahnesindeki rolünü belirlerken; elimizdeki o muazzam potansiyeli yalnızca geçici heveslerin, bitmeyen koşuşturmaların ve sığ arzuların dar kalıplarına hapsetmek, insanın kendi kendine verebileceği en büyük zarardır. Ne acıdır ki, birçoğumuz bu dar alanda dönüp dururken, zamanın elimizden sessizce kayıp gidişini sadece seyrediyoruz. Aslında seyretmekle de kalmıyor, Tekâsür Suresi’nin ilk ayetinde ihtar edilen o derin gaflete düşüyoruz: "Çoğaltma yarışı (ve dünyalıklarla övünmek) sizi oyaladı; ta kabirlere varıncaya kadar." Ayet-i kerimenin parmak bastığı bu "oyalanma", bugün tam anlamıyla hayatımızın merkezine yerleşmiş durumdadır.

​Kimi insan vardır ki, Rezzâk olan Yaratıcısının kefaletini unutup rızık endişesini bir saplantı haline getirir. Sabahtan akşama kadar, sanki bu dünyaya sadece bir şeyler biriktirmek ve tüketmek için gönderilmiş gibi, daha fazla dünya malı elde etmek uğruna kendini helak eder. Oysa rızık, gayretimizin değil, ilahi takdirin bir sonucudur ve asıl acı olan, garanti edilmiş olan geçici dünya rızkı için çırpınırken, kazanılması tamamen bizim cehdimize bırakılmış olan ebedi ahiret azığını ihmal etmektir. 

İnsan, biriktirdikçe büyüdüğünü sanır; oysa ömründen eksilterek yığdığı her mal, aslında onu dünyadaki esaretine bir adım daha yaklaştırır. İşte bu derin yanılsama ve dünya hayatının göz boyayan o fani hakikati, Hadîd Suresi 20. ayette ne kadar da berrak açıklanmıştır: "Bilin ki, dünya hayatı ancak bir oyun, bir eğlence, bir süs, aranızda bir övünme ve daha çok mal ve evlat sahibi olma arzusundan ibarettir."

​Elbette Yaratıcımız, bizleri bu dünyaya sadece bir çile hanesindeymiş gibi yaşamaya mahkûm etmemiştir. Rabbimiz, helal dairede kalmak ve aşırılığa kaçmamak şartıyla, yeryüzünün güzelliklerini gezip görmeyi, helal ve temiz nimetlerden yiyip içmeyi, dinlenip meşru çerçevede eğlenmeyi yasaklamamıştır. Bilakis bunlar, hayatın yükünü omuzlayan insan ruhu için birer ihtiyaç, şükre vesile olan birer ikramdır. 

Ancak asıl tehlike ve aldanış; asıl hedefi unutup, bu meşru araçları hayatın yegâne gayesi haline getirmektir. Gezmeyi, yemeyi ve eğlenmeyi bir dinlenme durağı olmaktan çıkarıp bizzat varoluşun merkezine yerleştirmek, ruhu ebedi gıdasından mahrum bırakarak fani bir seraba hapsetmektir.

En acı hisselerden biri ise günümüz insanının düştüğü o dijital dehlizdir. Sosyal medyanın parıltılı ekranlarında, hiçbir ahlaki, fikri ya da insani derinliği olmayan kişilerin anlık paylaşımlarını, "reels" videolarını izleyerek en kıymetli hazinesini, yani vaktini adeta çöpe atar. İnsan, ucuz eğlencelerin peşinde tükenirken Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) şu sarsıcı uyarısını kulak ardı eder:

​"İki nimet vardır ki, insanların çoğu bu hususta aldanmıştır: Sağlık ve boş vakit." (Buhârî, Rikâk, 1)

​Şüphesiz, ömrümüzü heba ettiğimiz, kendimizi kaptırıp asıl gayemizden uzaklaştığımız alanlar yalnızca bunlarla sınırlı değildir. Burada zikredilenler modern insanın zaman girdabında kaybolup gittiği mecralardan sadece birkaç çarpıcı misaldir. Hayatın her anında önümüze serilen, bizi uyanık kalmaktan ve yaratılış gayemizi düşünmekten alıkoyan irili ufaklı daha nice tuzaklar mevcuttur. Önemli olan, bu birkaç misalin aynasında kendi hayatımızı tartabilmek ve nerede kayıp verdiğimizi dürüstçe görebilmektir.

​Aldandığımız bu boş vakitler, aslında ahirette önümüze konulacak en büyük hesap pusulalarıdır. Çünkü her birimizin ömür sermayesi, sıcak bir yaz gününde avuçlarımızın arasında eriyip giden bir buz kalıbı misali hızla tükenmektedir. Asr Suresi’nde Rabbimizin zamana yemin ederek başladığı o ilahi manifesto, tam da bu kayıp gidişi ve kurtuluş reçetesini sunar: "Asra yemin olsun ki, insan mutlaka ziyandadır. Ancak iman edenler, salih amel işleyenler, birbirine hakkı tavsiye edenler ve birbirine sabrı tavsiye edenler müstesna." Zaman akıp giderken ziyanda olmamanın tek yolu, ömrü bu dört esasa göre şekillendirmektir. Aksi halde, eriyen buzun ardından geriye sadece ıslak bir hiçlik kalacaktır.

​Bu buzun erimesine engel olamayız; zamanın akışını durduramayız. Ancak o eriyen suyun nereyi sulayacağına biz karar veririz. O eriyen ömür ya Rabbine adanıp ebedi bir baharın müjdesi olacak ya da geçici, fani arzuların peşinde yok olup gidecektir. Kendini dünyalık hırslara, uyuşturucu ekranların sahte dünyasına hapseden insan, aslında kendi elleriyle heba edilmiş bir ömrün faturasını hazırlamaktadır. Efendimiz (s.a.v.) kıyamet gününün o çetin anını tasvir ederken bizi doğrudan bu gerçekle yüzleştirir:

​"Hiçbir kul, kıyamet gününde ömrünü nerede ve nasıl tükettiğinden, gençliğini nerede yıprattığından sorulmadıkça yerinden kımıldayamaz." (Tirmizî, Kıyamet, 1)

​Akıllıca olan, henüz elimizde o buzdan birkaç parça kalmışken, nefes alıp verirken uyanmak, silkelenmek ve adımlarımızı bizi var eden, bizi her an izleyen ve bizden razı olmak isteyen Yaratıcı'ya doğru atmaktır. Çünkü bu dünyadan göçtüğümüzde arkamızda kalan tek gerçek, O’nun rızası için ne kadar yaşayabildiğimiz olacaktır.

Devamını oku...

Ergenlik Eşiğindeki Çocuklarda Ahlaki Erozyon

Teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlemesi, bilgiye erişim kanallarını genişletirken eş zamanlı olarak insan fıtratını ve toplumsal dokuyu tehdit eden yeni kriz alanları doğurmuştur. Bu krizlerin en derin ve yıkıcı olanı, ergenlik çağına henüz girmemiş ya da bu kritik gelişim eşiğinde bulunan çocukların, dijital mecralar vasıtasıyla cinsel ve türevi müstehcen içeriklere serbestçe maruz kalmasıdır. 

Günümüz dijital dünyası, sınır tanımayan algoritmaları ve denetimsiz yapısıyla masumiyeti hedef almakta; çocukların zihinsel, ruhsal ve ahlaki kodlarında telafisi imkânsız aşınmalara yol açmaktadır. Bu durum sıradan bir pedagojik denetim eksikliği değil; neslin muhafazası, mahremiyet şuurunun ihyası ve mukaddes değerlerin bekası açısından topyekûn mücadele edilmesi gereken manevi bir varoluş sorunudur.

İslam medeniyetinde çocuk, anne-babanın zevkle işlediği, Yüce Allah’ın yeryüzündeki en kıymetli emanetidir. Bu emanetin korunması, sadece onun fiziki beslenmesini ve maddi konforunu sağlamakla sınırlı olmayıp, ruhunu, zihnini ve ahlakını da her türlü necasetten muhafaza etmeyi gerektirir. Erken yaşta kontrolsüzce tüketilen dijital görseller, çocuğun henüz soyut düşünme becerisinin ve ahlaki muhakemesinin tam gelişmediği bir dönemde, zihinsel dünyasına aşırı yükleme yapmakta ve onu biyolojik yaşının çok ötesinde karmaşık bir uyaran bombardımanına tutmaktadır. 

Psikolojik araştırmaların da ortaya koyduğu üzere, ergenlik öncesi dönemde müstehcen içeriklerle karşılaşan çocuklarda beyindeki ödül-ceza mekanizması olan dopamin salgılanması dengesizleşmekte, bu durum ilerleyen yaşlarda ciddi odaklanma bozukluklarına, duygusal küntleşmeye ve cinsel içerik bağımlılığına zemin hazırlamaktadır.

Söz konusu tehdidin en kritik ve gözden kaçan boyutlarından biri, dijital dünyanın bizzat bu içerikleri ulaştırma hususundaki sinsi yapısıdır. Bugün dijital alan, sadece arama motorlarına yazılan bir kelimeden ibaret değildir. Oyun platformları, canlı yayın sohbetleri, mesajlaşma grupları, sosyal medya algoritmaları ve akıllı telefon bildirimleri, müstehcenliği aktif bir şekilde çocuğun ayağına getirmektedir. Çocuğun masumane bir oyun içi sohbet grubuna girmesi veya izlediği bir çizgi film videosunun öneri listesinde kaybolması dahi, algoritmaların "daha fazla ekran süresi" kaygısıyla çocuğu zararlı içeriklere yönlendirmesine yetmektedir. 

Dijital mecralarda yapay zekâ destekli reklamlar, çocukların yaşını ve ilgi alanlarını analiz ederek onları filtrelerin arkasından vurabilmektedir. Bu durum, çocuğun sadece "kendi isteğiyle" değil, dijital ekosistemin maruz bırakma stratejisiyle kirlendiğini gösterir.

Bununla birlikte, dijital tehlikenin en hızlı yayıldığı ve meşrulaştığı kanal akran çevresi, yani arkadaşlık ilişkileridir. Çocuklar ergenlik eşiğinde aileden ziyade arkadaş grubunun kabulünü kazanmaya, akranları arasında fark edilmeye ve gruptan dışlanmamaya meyillidir. Müstehcen içerikler sapkın zihniyetin sahiplerinin ifadesiyle "yetişkinlere özgü dijital materyaller," çocuk gruplarında ne yazık ki bir "büyüme simgesi", bir "cesaret gösterisi" ya da "akran popülaritesi" aracı haline gelmektedir. 

Bir çocuğun kendi imkânlarıyla erişemediği bir içeriğe, bir arkadaş buluşmasında arkadaşının ekranından ulaşması son derece yaygındır. "Herkes bakıyor", "Görmezsen aramızda konuşulanları anlayamazsın" şeklindeki akran baskısı, çocuğun içindeki hayâ duygusunu zamanla zayıflatır. Arkadaş grubunda norm haline gelen bir ahlaki esneklik, bireysel bazda ne kadar iyi eğitilirse eğitilsin bir çocuğu sürükleyebilir.

İslam ahlakı, arkadaş seçiminin insan karakteri ve inancı üzerindeki dönüştürücü gücünü ısrarla vurgulamıştır. Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.), bu hakikati şu derin vecizle ifade eder: "Kişi dostunun dini üzeredir. Öyleyse her biriniz kiminle dostluk ettiğine baksın." (Tirmizî, Zühd 45; Ebû Dâvûd, Edeb 16). Efendimiz (s.a.v.) bir başka hadisde ise iyi ve kötü arkadaşı, güzel koku satan ile demirci körüğü üfleyene benzetmiştir. Güzel koku satanın yanında duran en azından o kokudan istifade eder; demirci körüğü üfleyenin yanında duran ise elbisesini yakmasa bile üzerine sinen dumandan ve kötü kokudan kaçamaz. Dijitalleşen akran grupları bugün tam anlamıyla bu "kötü kokunun" yayıldığı birer ortama dönüşebilmektedir. Çocuğun edindiği arkadaş çevresi, onun zihin ekranını hangi görsellerin süsleyeceğini doğrudan tayin etmektedir.

Ahlaki ve dini açıdan bakıldığında, harama bakmak ruhun ve kalbin kararmasına sebep olan ilk kıvılcımdır. Kur'an-ı Kerim, müminlerin ahlaki yapısını inşa ederken ilk olarak gözün denetim altına alınmasını emreder. Nûr Sûresi 30. âyet-i kerimede Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: "Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar. Bu onlar için daha nezih bir davranıştır. Şüphesiz Allah, onların yaptıklarından hakkıyla haberdardır." Ayette geçen "sakınsınlar" ifadesi, pasif bir kaçınmayı değil, sakıncalı olana karşı aktif bir irade göstermeyi ve tedbir almayı ifade eder. 

Göz, kalbe açılan en büyük penceredir; pencereden içeri giren kir, kalbin ve ruhun hanesini harabeye çevirir. Peygamberimiz (s.a.v.) de bu hakikati, "Gözlerin zinası bakmaktır..." (Buhârî, İsti'zân 12; Müslim, Kader 20) hadisiyle beyan ederek, organların haramla temassızlığının iffetin temeli olduğunu vurgulamıştır. Büyüme çağındaki bir çocuğun zihnine ekilen müstehcen görüntüler, haram kırıntıları halinde birikerek zamanla onun hayasızlığı normalleştirmesine ve kutsal olan mahremiyet sınırlarını değersizleştirmesine yol açar.

İslam âlimleri, çocuk psikolojisinin ve eğitiminin esaslarını vazederken her zaman fıtratın lekesizliğine dikkat çekmişlerdir. Büyük İslam alimleri şu düşüncede hemfikirler "Çocuk, anne ve babasının elinde bir emanettir. Onun temiz kalbi, her türlü nakıştan ve şekilden uzak, süzülmüş mücevher gibi kıymetli bir cevherdir. Hangi nakış vurulursa onu kabul eder; ne tarafa meyledilirse oraya kayar. Eğer iyiliğe ve hayra alıştırılır, öğretilirse o şekilde büyür, dünyada ve ahirette mesut olur... Eğer kötülüğe alıştırılır ve hayvanlar gibi başıboş bırakılırsa, bedbaht olur ve helak gider. Onu korumak; terbiye etmek, güzel ahlakı öğretmek ve kötü arkadaşlardan korumakla olur." 

 "kötü arkadaş" kavramı günümüzde iki kat daha tehlikelidir; zira çocuk hem fiziksel dünyadaki olumsuz arkadaşlarının hem de dijital dünyadaki anonim, denetimsiz arkadaşlık gruplarının (Discord, WhatsApp grupları vb.) doğrudan etkisi altındadır.

İslam fıkhında ve usulünde temel ilke olan "Sedd-i Zerâi" (kötülüğe giden yolların kapatılması) prensibi, dijital çağda hem teknolojik önlemleri hem de sosyalleşme denetimini kapsamak zorundadır. Bir şeyin kendisi vasıta olarak nötr olsa bile, kullanımı doğrudan bir harama, ahlaki çöküntüye veya ruhi tahribata kapı aralıyorsa, o kapıyı kapatmak şer'an farz-ı ayn bir yükümlülük haline gelir. 

Ebeveynlerin "teknolojiye veya çocuğun çevresine engel olamayız" diyerek teslimiyetçi bir tavır takınmaları, bu ilkeye tamamen zıttır. Nitekim Peygamberimiz (s.a.v.) bir hadisinde: "Hepiniz birer çobansınız ve hepiniz yönettiğiniz kişilerden sorumlusunuz... Adam, ailesinin çobanıdır ve altında çalışanlardan sorumludur..." (Buhârî, Cuma 11) buyurarak, velayet altındakilerin korunmasında bahane kabul edilmeyeceğini açıkça ilan etmiştir. Bu mesuliyet; ev içi internete çocuk filtreleri uygulamak, akıllı telefon kullanım yaşını geciktirmek, çocuğun kimlerle mesajlaştığını ve hangi gruplarda yer aldığını hissettirmeden takip etmek, arkadaş velileriyle ortak ahlaki sınırlar hususunda iş birliği geliştirmek gibi bütüncül adımları gerektirir.

Bununla birlikte, sadece yasaklar ve teknolojik kilitlerle çocukları korumak sürdürülebilir bir çözüm değildir. Dışsal denetimin bittiği yerde devreye girecek olan şey, çocuğun kalbine yerleştirilecek O'nu Her An Gören ve İşiten bir Rab bilincidir (ihsan makamı). Mücadele Sûresi 7. âyet-i kerimede belirtildiği gibi: "...Gizli gizli konuşan üç kişinin dördüncüsü mutlaka O'dur..." Çocuk, arkadaş grubunun baskısına veya dijital ekranın yalnızlığındaki cazibeye rağmen tek başına kaldığında dahi bir harama bakmaktan, Allah'ın kendisini gördüğü şuuruyla vazgeçebiliyorsa gerçek koruma sağlanmış demektir.

Mahremiyet eğitimi, çocuğa sadece bedenini korumayı değil, başkalarının mahremiyetine saygı duymayı, dijital mecralarda mahrem fotoğraflar paylaşmamayı ve kendi gözünün mahremiyetini de muhafaza etmeyi öğretmektir. Nûr Sûresi 58. âyet-i kerimede çocukların günün belli vakitlerinde ebeveyn odasına girerken izin istemelerinin emredilmesi, mahremiyet şuurunun henüz ergenlik öncesi dönemde ev içi pratiklerle başlatılması gerektiğini gösteren en somut ilahi talimattır.

Büyük sosyolog ve mütefekkir İbn Haldun, Mukaddime adlı eserinde toplumların çöküş emarelerini sayarken, ahlaki gevşeme ve gençlerin disiplinsiz, şehvet merkezli yetiştirilmesini ilk sıralara koyar. İbn Haldun'a göre: "İnsan, fıtratı gereği eğitilmeye muhtaçtır; ona verilen terbiye ne ise gelecekteki şahsiyeti ve toplumun kaderi de ona göre şekillenir." Ergenlik öncesi çocukların dijital ortamda ve akran grupları içerisinde maruz kaldığı müstehcen erozyon, sadece bireysel bir günah veya psikolojik sorun değil, geleceğin toplum modelini altüst eden, aile kurumunu temelinden sarsan ve nikah akdine dayalı meşru birliktelikleri itibarsızlaştıran büyük bir sosyolojik tehdittir.

Sonuç olarak, dijital çağın sunduğu imkanları reddetmeden fakat onun yıpratıcı fırtınalarına karşı evlatlarımızı zırhlandırmak bir tercih değil, imani ve insani bir zorunluluktur. Bu mücadele; teknolojik filtreler, çocuğun dijital mecralardaki arkadaş çevresini yakından takip etme, akran baskısına karşı direnç geliştirmesini sağlayacak özgüven eğitimi ve en önemlisi sahih bir dini ahlak bilinci ile yürütülmelidir. Zihni, kalbi, gözü ve arkadaş çevresi haramın kirliliğinden korunan, fıtratı bozulmamış çocuklar yetiştirmek; hem dünyadaki en büyük saadetimiz hem de ahirette Rabbimizin huzuruna yüz akıyla çıkmamızın en büyük vesilesi olacaktır.

Devamını oku...

Gerçek Dindarlığın Turnusolü

Günümüzde bir insanın "iyi" veya "dindar" olup olmadığını anlamak için hangi kriterlere bakıyoruz? Sosyal medyadaki paylaşımlarına mı, kılık kıyafetine mi, yoksa sadece cemaat safındaki duruşuna mı? Ne yazık ki modern çağın yüzeyselliği, insanı değerlendirme biçimlerimize de sirayet etti. Artık insanların kalitesini ve dindarlığını sadece vitrinine bakarak ölçer olduk. Oysa İslam ahlakı; vicdanın derinliklerinde başlayan ve doğrudan insan ilişkilerine yansıyan canlı bir hakikattir. İslam, yalnızca kul ile Yaratıcı arasındaki hususi ritüellerden ibaret değil; ticaret, komşuluk, sözleşme ve nezaket gibi insan ilişkilerinin tam merkezinde sınanan bir yaşam nizamıdır.

Bu hakikatin en çarpıcı örneklerinden biri, adalet timsali Ömer’in (r.a.) atfedilerek şöyle anlatılır: Ömer’in (r.a.) halifeliği döneminde, Ömer’in huzurunda bir davanın görülmesi sırasında mahkemede bulunan bir adamın şahitlik yapması gerekir. Ömer, adama dönerek: "Ben seni tanımıyorum. Seni tanıyan, bildiğin birini getir" der. Adam salondan çıkıp orada bulunanlardan birini kollarından tutarak huzura getirir. Getirdiği kişi, şahitlik yapacak adamın çok dürüst, son derece güvenilir ve ibadetine düşkün biri olduğunu söyleyerek onu övmeye başlar.

İşte tam bu noktada Hz. Ömer, o kişiyi öven adama yönelerek, dinin ve insani ilişkilerin özünü ortaya koyan o sarsıcı soruları sıralar:

— "Onunla hiç komşuluk yaptın mı ki; onun sabahını akşamını, girip çıktığı yeri bilesin?"

Adam: "Hayır," der.

— "Peki, onunla hiç ticaret yaptın mı ki; onun takvasını, dürüstlüğünü ve dünya hırsını göresin?"

Adam: "Hayır," der.

— "Peki, onunla hiç yolculuk yaptın mı ki; onun güzel ahlakını ve gerçek karakterini anlayasın?"

Adam yine: "Hayır," cevabını verir.

Bunun üzerine Hz. Ömer şöyle buyurur:

— "Seni Allah’a yemin ettirerek soruyorum; sen onu sadece ibadet mekanında başını kımıldatıp dururken, rükû ve secde ederken mi gördün?"

Adam: "Evet," deyince Hz. Ömer son noktayı koyar:

— "Git! Sen onu tanımıyorsun."

Ardından şahitlik yapacak asıl adama dönerek şöyle der:

— "Kalk git, sen kendini gerçekten tanıyan başka birini getir!"

Hz. Ömer'in bu muazzam yaklaşımı; ibadetin ruhunun, sosyal hayattaki ahlak ve dürüstlükle tamamlanması gerektiğini haykırır. Çünkü İslam; teoride kabul edilen ilkelerin, insan ilişkilerinde pratiğe dökülmesiyle hayat bulur.

Kur’an-ı Kerim, ibadetlerin temel amacının insanı ahlaken olgunlaştırmak ve kötülüklerden alıkoymak olduğunu açıkça bildirir. Örneğin namaz, tek başına bir gaye değil; kişiyi çirkinliklerden koruyan bir kalkandır:

"Sana vahyedilen Kitab’ı oku ve namazı da kıl. Çünkü namaz, insanı hayasızlıktan ve kötülükten alıkoyar." (Ankebût Suresi, 29:45)

Eğer kılınan namaz, tutulan oruç bir insanın dilini yalandan, elini başkasının malından, kalbini kirden korumuyorsa; o ibadetin şekli eda edilmiş fakat ruhu ıskalanmış demektir. Hz. Peygamber (s.a.v.), hakiki dindarlığın tarifini yaparken tam da bu noktaya vurgu yapar:

"Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden güvende olduğu kimsedir. Mümin ise, insanların canları ve malları konusunda kendisinden emin olduğu kimsedir." (Tirmizî, Îmân, 12; Nasâî, Îmân, 8)

Bir kimse ne kadar çok ibadet ederse etsin, çevresine zarar veriyorsa, insan ilişkilerinde kırıcı ve güvensizse, o kimsenin dindarlık iddiası ciddi bir yara almıştır. Nitekim Efendimiz (s.a.v.), komşusuna eziyet eden ibadet düşkünü bir kadından bahsedildiğinde: "Onda hayır yoktur, o cehennemdedir" buyurarak (Ahmad b. Hanbel, el-Müsned, c. 2, s. 440), insan ilişkilerinin akıbetimiz üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koymuştur.

Hz. Ömer’in şahide sorduğu sorular hatırlandığında, insanın gerçek karakterinin kendi çıkarı ile başkasının hakkı karşı karşıya geldiğinde belli olduğu görülür. Para, mal ve menfaat sınavı; takvanın sahte mi yoksa hakiki mi olduğunu ayırt eden en keskin kılıçtır. Yüce Allah, Kur'an-ı Kerim'de ticarette ve ölçüde dürüstlüğü imanın ayrılmaz bir parçası saymıştır:

"Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın..." (En'âm Suresi, 6:152)

"Eksik ölçüp tartanların (mutaffifîn) vay haline! Onlar insanlardan bir şey aldıklarında tam ölçerler; fakat insanlara bir şey sattıklarında eksik tartarlar." (Mutaffifîn Suresi, 83:1-3)

Alışverişte dürüst olan, verdiği sözü tutan, borcuna sadık kalan bir tüccar; sadece bir iş insanı değil, dinini bizzat yaşayan bir kimsedir. Rasulullah (s.a.v.) bu kimseleri şöyle müjdeler:

"Güvenilir ve dürüst tüccar, kıyamet gününde peygamberler, sıddıklar ve şehitlerle beraber olacaktır." (Tirmizî, Büyû', 4; İbn Mâce, Ticârât, 1)

Gözünü bürüyen kâr hırsı yüzünden insanları kandıran, ayıplı malı gizleyen veya sözünden dönen birinin ritüel ibadetleri, insani ilişkilerdeki bu çürümeyi örtmeye yetmez. İslami kimliğin omurgasını "emin olmak" oluşturur. Hz. Peygamber (s.a.v.), henüz peygamberlik görevi gelmeden önce bile toplumunda "el-Emîn" (Güvenilir İnsan) olarak tanınmıştır. Müslüman, temsil ettiği inancın güven veren yüzü olmak zorundadır. Yüce Rabbimiz şöyle buyurmaktadır:

"Allah size, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder..." (Nisâ Suresi, 4:58)

Bununla birlikte, verilen sözlerin tutulması ve antlaşmalara sadakat gösterilmesi de insan ilişkilerindeki samimiyetin kilit noktasıdır:

"Antlaşma yaptığınızda Allah’a verdiğiniz sözü yerine getirin..." (Nahl Suresi, 16:91)

Efendimiz (s.a.v.) ise ahde vefasızlığı ve güvensizliği münafıklık alameti sayarak bizleri uyarmıştır:

"Münafığın alameti üçtür: Konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünde durmaz, kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyanet eder." (Buhârî, Îmân, 24; Müslim, Îmân, 107)

Komşuluk insanın maskesiz halini görür, yolculuk ise stresi ve yorgunluğu beraberinde getirdiği için kişinin sabrını ortaya çıkarır. Zor bir yolculuk anında arkadaşına yük olan değil, onun yükünü alan kimse gerçek ahlakı sergilemiş olur. İslam, bir güleryüzü dahi sadaka sayarak insan ilişkilerini ibadet seviyesine yükseltir. Kur'an-ı Kerim'de insanlara karşı takınılacak tavır şöyle ölçülendirilir:

"Kullarıma söyle: En güzel sözü söylesinler..." (İsrâ Suresi, 17:53)

"İnsanlara güzel ve tatlı söz söyleyin..." (Bakara Suresi, 2:83)

Hz. Peygamber (s.a.v.) de ahlakın imandaki yerini şu hadis-i şerifle perçinler:

"Müminlerin iman bakımından en mükemmeli, ahlakı en güzel olanıdır." (Ebu Dâvûd, Sünnet, 15; Tirmizî, Radâ', 11)

Sonuç olarak; İslam sadece ibadet alanlarının sınırları içine hapsedilecek bir vicdan dini değildir. Seccadedeki samimiyetin, tesbihteki zikrin ve secdedeki gözyaşının gerçek dünyadaki karşılığı; insan ilişkilerindeki adalet, merhamet, dürüstlük ve zarafettir.

Eğer bir kimse kul hakkına riayet etmiyor, trafikte hak gasp ediyor, komşusunu rahatsız ediyor, ticaretinde insanları aldatıyor ama buna rağmen kendisini çok "dindar" görüyorsa; Hz. Ömer’in kulaklarda çınlaması gereken o ikazını hatırlamalıdır: "Sen onu tanımıyorsun!"

Çünkü din; hayatın içine karıştığımızda, menfaatlerimiz sınandığında, öfkemize hâkim olmamız gerektiğinde ortaya çıkan bir edaptır. İnsan ilişkilerinde kalbi kırılan, hakkı yenen veya kandırılan kişilerin gözünde İslam’ın izzeti, bizim ahlakımızla ölçülür. Müslüman, hal ve hareketiyle İslam’ın güzelliğini yansıtan aydınlık bir ayna olmakla mükelleftir.

Devamını oku...

Yolcu, Heybende Ne Var?

İnsanoğlunun bu dünyadaki varoluş serüveni, doğum müjdesiyle başlayıp kabir kapısında nihayete eren, sınırları beşer aklının erişemeyeceği bir kudret tarafından çizilmiş geçici bir zaman dilimidir. Bizler bu sınırlı süreye ömür, o görünmez sınırın nihayete erdiği, ruhun bedenden sıyrılıp asıl vatanına yükseldiği mukadder vakte ise ecel deriz. 

Ecel, ilahi iradenin her kul için takdir ettiği ve asla şaşmayan bir ilahi saattir. Nitekim Rabbimiz Kur'ân-ı Kerîm’de bu mutlak hakikati bizlere şöyle beyan etmektedir: "Her ümmetin bir eceli vardır. Ecelleri gelince ne bir an geri kalırlar ne de bir an ileri gidebilirler." (A'râf Suresi, 34). Bu ilahi beyan, hayatın akışındaki en büyük yanılgıyı, yani zamanın ve ömrün bizim kontrolümüzde olduğu illüzyonunu kökünden sarsar. Bizler planlar yaparken, hayaller kurarken ve yarınlara dair uzun vadeli hesaplar içine girmişken, takdir edilen ecel vakti sessizce ve kendi kararlılığıyla bize doğru yaklaşmaktadır.

​Dünyevi algılarımız bizi genellikle ölümün sırayla geleceği, önce yaşlıların, sonra olgunların, en son ise gençlerin bu dünyadan göçeceği gibi sahte bir güven duygusuna sevk eder. Oysa ölüm, beşeriyetin koyduğu hiçbir yaş hiyerarşisine hürmet etmez. Kimi hayatlar henüz anne rahminde bir nefes bile alamadan son bulur, kimi masum bedenler çocukluğun neşeli baharında toprağa düşer, kimi fidanlar ise en verimli, en umutlu gençlik yıllarında dünya sahnesinden çekilir. Ne gençlik ne de fiziki güç, ölümün karşısında bir kalkan vazifesi görebilir. Allah Teâlâ bu kaçınılmaz gerçeği Nisâ Suresi’nde şu sarsıcı ifadelerle dikkatimize sunar: "Nerede olursanız olun, sağlam kaleler içinde bile olsanız ölüm sizi bulur." (Nisâ Suresi, 78). 

Büyük İslam âlimi ve tabiînin önde gelen fakihlerinden Hasan-ı Basrî'nin, insanın zaman karşısındaki bu çaresizliğini ve her an eksilen ömrünü şu muazzam sözüyle özetlediği rivayet edilir: "Ey Âdemoğlu! Sen aslında günlerden ibaretsin. Bir gün geçip gittiğinde, senin de bir parçan gitmiş demektir." Bu idrak, ömür dediğimiz sermayenin aslında her saniye eriyen bir buz kalıbı olduğunu ve yaşımızın asla ölüm karşısında bir güvence teşkil etmediğini bizlere en yalın haliyle hatırlatır.

​Hayat yolculuğunda her nefes bizi kabre bir adım daha yaklaştırırken, dünyadan göçen sevdiklerimizin acısı içimizde hiç geçmeyen, zaman zaman küllense de her hatırlandığında taze kalan bir yürek sızısı bırakır. Onların yokluğu, arkalarında bıraktıkları boşlukla bize bu dünyanın fâniliğini, geçiciliğini ve her şeyin bir gün aslına döneceğini en somut şekilde gösterir. Sevdiklerimizin ölümü bize ilk zamanlar sanki kısa süreli bir ayrılıkmış, sanki birazdan kapıdan içeri gireceklermiş gibi gelse de, zaman geçtikçe bu ayrılığın dünyevi anlamda mutlak olduğunu kabul etmek zorunda kalırız. İşte bu kabulleniş, insana ahiretin kapısını aralayan tefekkürün ta kendisidir. 

Allah Resûlü (s.a.v.) bu dünya hayatının mahiyetini ve müminin dünyaya bakışını tek bir cümlede formüle ederek şöyle buyurmuştur: "Dünyada tıpkı bir garip, hatta bir yolcu gibi ol!" (Buhârî, Rikâk, 3). Bir yolcu, uğradığı hanı kendi mülkü sanıp oraya kök salmaya çalışmaz; sadece dinlenir, azığını tazeleyip yoluna devam eder. 

Bizler de bu fâni dünyada birer yolcuyuz ve sevdiklerimizin gidişi, bize yolculuğun nihayetindeki o büyük buluşmayı ve asıl vatanı müjdeler. Ancak bu vuslatın huzurlu olabilmesi, yolcunun heybesinde ne götürdüğüyle doğrudan ilişkilidir. Nitekim Yüce Allah, Ankebût Suresi’nde "Her nefis ölümü tadacaktır. Sonra bize döndürüleceksiniz." (Ankebût Suresi, 57) buyurarak nihai dönüşün yalnızca O’na olacağını ve hesabın kaçınılmazlığını ortaya koyar.

​Tam bu noktada, kalbimizi sızlatan her kayıptan sonra kendimize sormamız gereken o can alıcı soru devreye girer: "Evet, üzülüyoruz, kalbimiz mahzun oluyor ama biz bu büyük gerçeğe, bu kaçınılmaz sona ne hazırlıyoruz?" Ölümün arkasından gözyaşı dökmek, mahzun olmak insani ve fıtri bir duygudur; fakat akıllıca olan, bu hüznü bir uyanış vesilesine dönüştürmektir.

İki cihan serveri Peygamber Efendimiz (s.a.v.), gerçek akıllılığın ve hazırlığın ne olduğunu bizlere şu hadis-i şerifiyle beyan etmiştir: "Akıllı kişi, nefsini hesaba çeken ve ölümden sonrası için çalışandır. Aciz kişi ise nefsinin arzularına uyup Allah’tan bağışlanma dileyendir." (Tirmizî, Sıfatü'l-Kıyâme, 25). Demek ki hazırlık, sadece bir temenniden ibaret değildir; bilakis her günün, her saatin hesabını verebilecek bir uyanıklıkla yaşamak, hayattayken kendimizi hesaba çekebilmektir.

İmam Şâfiî, zamanın ve fırsatların kıymetini şu meşhur vecizesiyle dile getirir: "Zaman bir kılıçtır; eğer sen onu kesmezsen (faydalı amellerle değerlendirmezsen), o seni keser." Zamanın bizi kesip biçmesine, elimizdeki ömür sermayesini beyhude tüketmesine izin vermemek, ölüm ötesine yapılacak en esaslı hazırlıktır. Bu hazırlık ise hayatın akışı içinde bize sunulan fırsat pencerelerini kaçırmamakla mümkündür. 

Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.), insanoğlunun en çok aldandığı ve kıymetini bilemediği nimetleri hatırlatarak bizleri şöyle uyarır: "Beş şey gelmeden önce beş şeyin kıymetini bil: İhtiyarlığından önce gençliğinin, hastalığından önce sağlığının, fakirliğinden önce zenginliğinin, meşguliyetinden önce boş vaktinin ve ölümünden önce hayatının." (Hâkim, Müstedrek, IV, 341). Bu nebevi ikaz, hayatın her evresinde aktif, üretken ve ahlaklı bir duruş sergilememiz gerektiğini emreder. Gençliği ibadetle, sağlığı hayırlı işlerle, zenginliği infakla, boş vakti tefekkür ve ilimle doldurmak; ölüm kapıyı çaldığında "keşke" dememenin tek çaresidir.

​Ölümden sonrası için hazırlık yapmak, dünyadan tamamen kopmak veya meşru nimetlerden mahrum kalmak anlamına gelmez. Aksine, dünyayı ahiretin tarlası olarak görüp, her adımı bu bilinçle atmaktır. İbnü'l-Kayyim el-Cevziyye, vaktin kıymetini ve bu hazırlığın önemini şu çarpıcı kıyasla ortaya koyar: "Vaktin zayi edilmesi, ölümden daha çetindir. Çünkü vaktin zayi edilmesi seni Allah’tan ve ahiret yurdundan koparır; ölüm ise sadece dünyadan ve dünya ehlinden koparır." Bu bakış açısıyla bakıldığında, asıl korkulması gereken şey nefesin kesilmesi değil, o nefeslerin ne uğurda tüketildiğidir. 

Bizler fâni dünyaya veda edip ahirete göç ettiğimizde, arkamızda bırakacağımız en güzel hazırlık, insanlığa faydalı izler ve amel defterimizi açık tutacak sadaka-i cariyelerdir. Kalbimizi kin, haset ve kibirden arındırıp, kul hakkına girmeden, sevgi ve merhametle örülmüş tevhid üzere bir hayat yaşamak, ecel vakti geldiğinde Rabbimizin huzuruna selim bir kalple çıkmamızı sağlayacaktır. 

Unutmamalıyız ki ölüm bir yok oluş değil, fâni rüyadan baki olan hakikate uyanış, sevdiklerimizle ebedi yurtta buluşmak üzere çıkılan mukaddes bir yolculuktur. Akıllı yolcuya düşen ise, yolun uzunluğunu bilip heybesini helal azıkla ve salih amellerle doldurmaktır.

Devamını oku...

Muharrem Ayı ve Âşure Orucu

İslam’ın zarafetle örülmüş zaman bilincinde, bazı anlar ve aylar vardır ki, adeta ilahi bir esintiyle ruhu durulmaya, kalbi arınmaya davet eder. İşte bu mübarek durakların ilk adımı, hicri takvimin de kapısını aralayan Muharrem ayıdır. O, sadece yeni bir yılın başlangıcı değil, Allah katındaki kutsiyetiyle bizlere ikram edilen manevi bir sığınaktır. Kur’an-ı Kerim’de, “Kim, Allah’a ve Rasulüne itaat ederse, onu altından ırmaklar akan içinde ebedi kalacakları cennetlere sokar. İşte büyük kurtuluş budur” (Nisâ Suresi, 13) buyurularak işaret edilen o büyük kurtuluşun yolu, Allah’ın kıymet verdiği zamanlara O’nun razı olacağı ibadetlerle mukabele etmekten geçer. Bu bağlamda Muharrem, aidiyeti doğrudan Yaratan’a atfedilerek bizzat Efendimiz (s.a.v.) tarafından "Allah’ın ayı" şeklinde nitelendirilir. Ebu Hureyre (r.a.)’ın naklettiği hadiste Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Ramazan orucundan sonra orucun en faziletlisi, Allah’ın ayı olan Muharrem ayı orucudur! Farz namazından sonra en faziletli namaz, gece namazıdır!” (Müslim 1163/202, Ebu Davud 2429, Tirmizi 438). Nasıl ki gecenin karanlığında kılınan namaz kul ile Rabbi arasında gizli ve derin bir bağ kuruyorsa, Muharrem ayında tutulan oruç da kulun kalabalıkların hengamesinden sıyrılıp Allah’ın ayında sakin bir şükür makamına oturmasıdır.

​Muharrem’in kalbi ise şüphesiz onuncu günü, yani Âşure günüdür. Bugün, insanlık tarihinin en ihtişamlı kurtuluş destanlarına şahitlik etmiştir. Âşure gününün faziletine dair sahih hadisler vardır. Abdullah ibni Abbas (r.anhuma)’nın rivayetine göre; Nebi (s.a.v.) Medine’ye geldiğinde oradaki Yahudileri oruçlu olarak buldu ve onlara “Bu ne orucu!?” diye sordu. Yahudiler: “Bugün, Allah-u Teâlâ’nın Musa’yı kurtardığı ve Firavun’u denizde boğduğu gündür. Musa da bugün şükür olarak oruç tutmuştur” dediler. Bunun üzerine Nebi (s.a.v.): “Biz Musa’ya sizden daha yakınız!” buyurdu ve o gün oruç tutup insanlara da bunu emretti (Buhari 1860, İbni Mace 1734, Ebu Davud 2444). Âşure, zulmün ve karanlığın sembolü olan Firavun’un sularda boğulduğu, hakkın batıla üstün geldiği o şükür gününün ta kendisidir.

​Allah Resulü’nün hayatında bu güne gösterilen bağlılık o kadar derindir ki, henüz Ramazan orucu farz kılınmadan önce adeta bir seferberlik ilan edilmiştir. Er-Rübeyyi binti Muavviz (r.anha) şöyle anlatır: Nebi (s.a.v.) Âşure gününün sabahında Ensar köylerine haber gönderip, “Herkim iftar ederek sabahladı ise günün geri kalan kısmında oruç tutsun! Herkim de oruçlu olarak sabahladı ise orucuna devam etsin!” buyurdu. Biz bundan sonra Âşure orucunu tutardık ve çocuklarımıza da tuttururduk. Onlara yünden oyuncaklar yapardık; açlıktan ağladıklarında iftar vaktine kadar bu oyuncaklarla oyalardık (Buhari 1827, Müslim 1136/136). Bir nesli ibadetin neşesiyle büyütmenin, açlığı sabra dönüştürmenin bu naif hikayesi, Muharrem’in bir ailede nasıl bir ruhla yaşanması gerektiğinin yaşayan bir delilidir.

​Daha sonra İslam’ın ibadet takvimi netleşip Ramazan orucu farz kılınınca, Âşure orucunun yükümlülüğü bir serbestliğe dönüşmüştür. Hz. Aişe (r.anha) validemiz bu süreci şu sözlerle netleştirir: “Cahiliyede Kureyş, Âşure günü oruç tutardı. Rasulullah (s.a.v.) de bu orucu tutardı. Medine’ye geldiğinde de tuttu ve emretti. Ramazan orucu farz kılınınca, Âşure günü oruç tutmayı terk etti. Bundan sonra dileyen tuttu, dileyen terk etti” (Buhari 1859, Müslim 1125/113). Bu serbestliğe rağmen günün muazzam bereketi ve mükafatı baki kalmıştır. Ebu Katâde (r.a.)’ın naklettiği hadis-i şerifte Efendimiz (s.a.v.) şöyle müjdelemiştir: “Şüphesiz ki, Allah’ın Âşure günü orucuyla ondan önceki yılı bağışlamasını umarım” (İbni Mace 1738). Ebu Said el-Hudri (r.a.) vasıtasıyla gelen bir diğer nebevi müjde de bu hakikati perçinler: “…Kim, Âşure orucu tutarsa o kişinin bir yıllık günahı bağışlanır” (Taberani, Tergib ve Terhib 2/466). Bir günlük samimi bir duruşa, koca bir yılın hatasını silen bu lütuf, merhamet kapılarının ne kadar geniş olduğunun apaçık göstergesidir.

​Ancak İslam’ın tevhid bilinci, ibadet ederken bile mümini kendine has bir şahsiyete ve duruşa davet eder. Diğer inanç mensuplarına benzememek, ibadete müslümanca bir şuur kazandırmak adına Âşure orucunu 9 ve 10 Muharrem veya 10 ve 11 Muharrem şeklinde tutmak müstehap görülmüştür. Abdullah ibni Abbas (r.anhuma) anlatır: Rasulullah (s.a.v.) Âşure günü oruç tutup bize de emrettiği zaman kendisine: “Ya Rasulallah! Bugün, Yahudilerle Hristiyanların tazim ettikleri bir gündür!” dediler. Bunun üzerine Rasulullah (s.a.v.): “Öyleyse biz de gelecek sene (Muharrem’in) dokuzunda oruç tutarız!” buyurdu. Fakat ertesi yıl gelmeden vefat etti (Müslim 1134/133, Ebu Davud 2445). Efendimiz’in ömrünün vefa etmediği bu niyeti, ümmetine bir miras kalmış ve İbni Abbas (r.anhuma) bu mirası fıkhi bir ölçüye bağlayarak şöyle demiştir: “Muharrem’in dokuzuncu ve onuncu günü oruç tutun! Bu şekilde Yahudilere muhalefet edin!” (Abdurrezzak 7839, Tirmizi 2/55). Nitekim Nebi (s.a.v.)’in eşlerinden nakledilen rivayetlerde de onun zati hayatında "Zilhicce’nin dokuz günü, Âşure günü, her aydan üç gün ve ayın ilk Pazartesi ve Perşembesi" (Ebu Davud 2437, Nesei 2410) düzenli olarak oruç tuttuğu sabit olmuştur.

​Bu şuur, ibadet günlerinin fıkhi boyutuna ve meşru sınırlarına karşı da uyanık olmayı gerektirir. Kul, sırf kendi arzusu ve coşkusuyla hareket edemez; ibadetin sınırlarını da yine şer’i deliller belirler. Cuma günü tek başına oruç tutmakla ilgili nehiy gelmiştir; ancak yanında bir gün daha oruç tutulursa caizdir. Ebu Hureyre (r.a.)’dan nakledilen, “Sizden hiç kimse Cuma günü oruç tutmasın! Ancak Cuma’dan bir gün önce veya bir gün sonra oruç tutarsa bu müstesnadır” (Buhari 1850, Müslim 1144/147) hadisi ile Cabir (r.a.)’ın onayladığı, “Nebi (s.a.v.) Cuma günü oruç tutmayı nehyetti” (Buhari 1850, Müslim 1143/146) rivayeti bu durumun beyanıdır. Cumartesi orucu konusunda da âlimler arasında farklı görüşler vardır. Yezid es-Samma (r.a.) kanalıyla gelen, “Üzerinize farz olunan orucun dışında Cumartesi günü oruç tutmayın!” (Ebu Davud 2421, Tirmizi 744) rivayeti üzerinden fıkıh usulünde yasak ve izin delilleri değerlendirilmiştir. Ebu Hureyre (r.a.)’ın naklettiği hadis-i şerifte Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurur: “…Ben size bir şey emrettiğim zaman siz onu gücünüz yettiğince yerine getirin! Size bir şeyi de yasakladığım zaman artık onu terk ediniz!” (Müslim 1337/412, Buhari 7151). Tüm bu deliller ışığında, Âşure günü Cuma veya Cumartesi gününe denk gelse dahi, öncesine veya sonrasına günler ekleyerek oruç tutmak, fıkhi çekinceleri ortadan kaldıran ve sünnete muvafakat sağlayan bir yaklaşımdır.

​Bu nasların ve nebevi ölçülerin ışığında idrak edeceğimiz Muharrem ayı, bizler için sadece takvim yapraklarının değiştiği sıradan bir zaman dilimi değil; ruhlarımızın silkinişine, tövbelerimizin kabulüne ve Rabbimize olan sadakatimizin yenilenmesine vesile olacak muazzam bir fırsat kapısıdır. Adım atacağımız bu kutlu iklimde, tutacağımız her oruç, kalkacağımız her gece namazı ve fıkhi bir şuurla her sünnete sarılışımız, bizi ahiretin o en büyük kurtuluşuna bir adım daha yaklaştıracaktır. Unutmayalım ki, bir günün samimiyetine koca bir yılın günahını bağışlayan bir Rahman’ın kullarıyız; O’nun rahmeti, bizim kusurlarımızdan katbekat büyüktür. Öyleyse kalplerimizi bu manevi uyanışa açalım ve bu mübarek günlerin bereketini kaçırmamak için bugünden niyetlerimizi tazeleyelim.

​İlahi Ya Rabbi! Bizleri mülküne ortak kıldığın, "Allah'ın ayı" diyerek şereflendirdiğin bu mübarek Muharrem ayının feyzinden, bereketinden ve nurundan mahrum eyleme. Hz. Musa’yı Firavun’un zulmünden, İsrâiloğullarını düşmanlarından kurtarırken tecelli ettirdiğin o sonsuz kudretin, rahmetin ve azametinle; bizleri de nefsimizin esaretinden, dünyanın aldatıcı hengamesinden ve her türlü manevi darlıktan selamete erdir. Bu ayda sırf senin rızan için tutacağımız oruçları, Efendimiz’in (s.a.v.) sünnetine uygun olarak lütfunla kabul eyle ve bu salih amelimizi geçmiş bir yıllık günahlarımıza kefaret kıl. Kalplerimize peygamber sevgisini, zihnimize sünnet şuurunu nakşet. Bizleri altından ırmaklar akan ebedi cennetlerinde, Resul-i Ekrem’in sancaktarları altında buluştur. Ömrümüzü hayırlı, ibadetlerimizi daim, rızanı da nihai mükafatımız eyle. Âmin, elhamdülillahi Rabbi'l-âlemîn.

Devamını oku...

Dünya Hayatının İllüzyonu

Çocukların ve gençlerin büyülenmişçesine bağlandığı, dünyasından kopamadığı o online oyunların derin acısını ve illüzyonunu kalbinde, vicdanında hissedenler bilir. Karanlık odalarda, sadece ekranın o soğuk ve yapay ışığıyla aydınlanan yüzlere baktığınızda, aslında koca bir ömrün nasıl dijital bir hiçliğe kurban edildiğini görürsünüz. 

Öyle bir teslimiyetle, öyle bir vecd haliyle girerler ki o dijital atmosferin içine; zihinleri, duyguları, fıtratları ve uykusuz geceleri o sanal gerçeklik tarafından bütünüyle ipotek altına alınır. O sahte ekranda bir derece yapmak, fani bir rütbe almak, hiçbir maddesel gerçekliği olmayan dijital bir nesne kazanmak onlar için varoluşsal bir meseleye, adeta uğrunda can verilecek bir hayat memat davasına dönüşür. Ekrandaki piksellerden ibaret karakterleri güçlendikçe kendilerinin de güçlendiğini zannederler. Hatta hakiki alın terlerini, babalarının veya kendilerinin gerçek paralarını feda ederek, o yapay aşamaları geçmek, o kurgusal evrende bir "servet" ve güç biriktirmek isterler. 

Oyunun başındayken kendilerini o dünyanın yenilmez kahramanı, mutlak hükümdarı sanan bu körpe zihinler, aslında parıltılı bir hapishanede, kendi iradeleriyle seçtikleri bir kölelik düzeninde en değerli sermayeleri olan zamanı tüketmektedirler. Onlar için dışarıdaki güneşin doğuşu, yağmurun toprağa düşüşü, bir annenin şefkatli seslenişi anlamını yitirmiştir; zira asıl hayat, o cam ekranın ardındaki yalan dünyadır.

​Fakat bu trajik sarhoşluk, kaçınılmaz olarak bir gün nihayete erer. Oyunun sunucuları kapandığında, elektrik kesildiğinde veya yaş kemale erip de hayatın acımasız çarkları dönmeye başladığında uyanış başlar. Bu çocuklar, ömürlerini adadıkları o ekranın başından kalkıp hayatın sert, tavizsiz ve yalın yüzüyle karşılaştıklarında büyük bir hüsran yaşarlar. 

Bir iş görüşmesine, bir hakikat masasına, hayatlarını kazanacakları gerçek bir arenaya oturduklarında, o sanal dünyada hangi devasa derecelere geldiklerinden, karanlık zindanlarda hangi efsanevi canavarları alt edip nasıl sahte zaferler kazandıklarından bahsedemezler. Cüzdanlarında taşıdıkları binlerce saatlik emeğin karşılığı olan o "sanal altınların", fırından bir ekmek almaya dahi yetmediğini acı bir şekilde öğrenirler. Bahsetmeye kalksalar da karşılarında soğuk, alaycı bir gerçeklikten ve yüzlerinde beliren acımasız bir tebessümden başka bir şey bulamazlar. Çünkü o kurgusal evrende biriktirilen her şey hayalidir; hakikatin terazisinde hiçbir ağırlığı, hiçbir kıymeti ve hiçbir karşılığı yoktur. 

Ekran kapandığı an, o devasa servetler, o yenilmez ordular, o ulaşılamaz rütbeler bir anda sıfırlanır ve koca bir hiçliğe mahkûm olur. Geriye sadece kamburlaşmış bir sırt, yorulmuş gözler ve israf edilmiş, geri getirilemez bir gençlik kalır.

​Bizler yetişkinler olarak çocukların düştüğü bu hali dışarıdan izleyip onlara acır, zamanlarını nasıl boşa harcadıklarına hayıflanırız. Peki ya biz? Biz "büyüklerin" dünyası çok mu farklıdır? Yetişkinlerin kendi elleriyle kurdukları, kanunlarını yazdıkları ve taparcasına bağlandıkları modern dünya hayatı da aslında bu dijital oyunun biraz daha karmaşık, biraz daha süslü bir versiyonundan başka nedir ki? Sadece ekranlar büyümüş, karakterlerin isimleri değişmiş, sanal altınların yerini banka hesaplarındaki rakamlar, rütbelerin yerini kartvizitlerdeki unvanlar almıştır. 

Bizler de holding plazalarında, siyaset kürsülerinde, lüks tüketim mabetlerinde, sosyal medyanın sahte alkışlarında kendi "level"ımızı atlamak, kendi sanal karakterimizi yüceltmek için ömrümüzü heba etmiyor muyuz? Daha lüks bir araba, daha gösterişli bir ev, daha fazla insanın önünde eğileceği bir makam peşinde koşarken, aslında o ekran başındaki çocuktan zerre kadar farkımız olmadığını görebiliyor muyuz? Biz de ölüm denilen o kesin ve mutlak "fiş çekilme" anı gelene kadar, dünyanın yenilmezleri olduğumuzu zannetme gafleti içinde debelenip duruyoruz.

​İşte tam da bu noktada, insanlığın kararmış ufkuna bir hidayet meşalesi, bir diriliş soluğu olarak inen Kur'an-ı Kerim devreye girer. Kalpleri ve zihinleri kuşatan bu devasa dünya illüzyonunu, insanın eşyaya ve maddeye olan trajik kulluğunu en sarsıcı, en çıplak mahiyetiyle tasvir eder. Yüce Yaratıcı, kalplerin pasını silmek, insanın gözündeki o kalın gaflet perdesini yırtıp atmak ve onu köleleştiği geçici putlardan, dünyevi prangalardan özgürleştirmek için Hadid Suresi 20. ayet-i kerimede bütün bir insanlık tarihini özetleyen şu muazzam hakikati haykırır:

​"İyi bilin ki dünya hayatı ancak bir oyundan, bir eğlenceden, bir süs ve gösterişten, aranızda bir öğünmeden, mal ve evlatta çokluk yarışından ibarettir. Tıpkı bir yağmur gibi ki, onun bitirdiği ekinler çiftçilerin hoşuna gider. Sonra kuruyuverir de sen onu sapsarı kesilmiş görürsün. Ardından da çerçöp hâline gelirler. Âhirette kâfirlere şiddetli bir azap, mü’minlere ise Allah’tan bir bağışlama ve rızâ vardır. Evet, dünya hayatı, aldatıcı bir menfaatten başka bir şey değildir."

​Bu ilahi kelam, insanın sığındığı tüm sahte kaleleri, ömrünü uğruna feda ettiği tüm dünyevi makamları, bütün o kibir kulelerini kökünden sarsmaktadır. Ayet, dünya hayatının katmanlarını bir cerrah titizliğiyle ayırır. Önce "oyun ve eğlence" diyerek, bu hayatın ciddiyetten uzak, geçici bir oyalanma olduğuna dikkat çeker. Tıpkı çocukların oyunu ciddiye alıp hakikati unutması gibi, yetişkinlerin de dünyayı ciddiye alıp ahireti unutmasına vurgu yapar. Sonra "süs ve gösteriş" diyerek, markaların, lüksün, şatafatın ve dış görünüşün ardına saklanan o boşluğu ifşa eder. Ardından "aranızda bir öğünme" diyerek, makamların, şöhretin ve sosyal statünün insanı nasıl kibre, nasıl bir üstünlük taslama hastalığına sürüklediğini gösterir. Ve nihayet "mal ve evlatta çokluk yarışı" diyerek, insanın tükenmek bilmeyen o hırsını, kapitalizmin de temeli olan o sınırsız biriktirme tutkusunu yüzümüze vurur. Bütün bunlar, devasa bir illüzyonun, ustaca kurgulanmış bir tiyatro sahnesinin dekorlarından başka bir şey değildir.

​Rabbimiz, bu derin sosyolojik tespiti yaptıktan sonra, hakikati zihnimize kazımak için doğadan muazzam bir tablo çizer. Gökten inen yağmuru, o yağmurla yeşeren, göz alıcı bir güzelliğe bürünen ve toprağa bakan çiftçinin (insanın) gönlüne ferahlık, kibrine kibir katan o ekinleri anlatır. İnsan o yeşilliğin, o gücün, o gençliğin ve o servetin hep öyle taze kalacağını, o baharın hiç bitmeyeceğini zanneder. Ancak ilahi yasa işler; zamanın acımasız rüzgarları eser, mevsim döner. O göz alıcı ekinler önce boynunu büker, sonra kuruyuverir, sapsarı kesilir. En nihayetinde rüzgarın önünde savrulan, değersiz, ayaklar altında ezilen bir çerçöp, bir toz yığını haline gelir. İşte holdingler, imparatorluklar, güzellik kraliçeleri, yenilmez ordular ve hesapsız servetler de zamanın değirmeninde öğütülüp tıpkı o sararmış yapraklar gibi tarihin çöplüğüne karışmaya mahkûmdur.

​Tıpkı o çocuğun oyun bittiğinde bomboş ve anlamsız bir ekrana bakakalması gibi, insan da ecel kapısını çaldığında, ölüm meleğiyle burun buruna geldiğinde, uğruna fıtratını bozduğu, yalanlar söylediği, kul hakkı yediği ve gecesini gündüzüne kattığı dünya ekranının bir anda kapandığını görecektir. O an, bütün maskeler düşecek, bütün sanal rütbeler sökülecektir. 

Soğuk toprağın altına, o dar ve karanlık kabre girildiği an, yeryüzünde verilen o büyük ve kirli kavgalar, hırsla biriktirilen banka hesapları, başkalarını ezerek inşa edilen o şatafatlı kariyerler hiçbir anlam ifade etmeyecektir. Kabre ne CEO unvanınızı, ne banka kartlarınızı, ne de o lüks araçlarınızı sokabilirsiniz. Oraya sadece ve sadece amelleriniz, niyetleriniz ve kalbinizin safiyeti girecektir. Kefenin cebi, dünyanın sahte paralarını ahiret yurduna taşımak için tasarlanmamıştır.

​Ey hırslarına esir olmuş insan! Ey dünyanın yaldızlı yalanlarına kanmış yolcu! Bu fani ve çürümeye mahkûm sahnede ne biriktirirsen biriktir, hangi geçici makamın tahtına oturursan otur, hangi dünyevi başarıyla gururlanıp yeryüzünde kibirle yürürsen yürü; o en büyük, o en dehşetli mülakat gününde, yani Mahşer meydanında, Mutlak Hakikatin, Alemlerin Rabbinin huzurunda bunları bir başarı hikayesi gibi anlatmanın zerre kadar bir değeri olmayacaktır. Mahkeme-i Kübra'da, tıpkı iş görüşmesine giden o çocuğun sanal altınlarının geçersiz olması gibi, senin dünyevi rütbelerinin de zerre kadar hükmü geçmeyecektir. Orada "Ben falanca şirketin yöneticisiydim", "Ben milyonların takip ettiği bir şöhrettim", "Benim şu kadar arazim vardı" demek, meleklerin nezdinde sadece acınası bir saçmalıktan ibaret olacaktır.

​Bilakis, asıl dehşet şuradadır: Kalbini, fıtratını ve ruhunu ilahi vahiyle beslemek yerine, devasa bir oyun mesabesindeki bu dünyaya taparcasına ayırdığın her bir saniyenin hesabı senden sorulacaktır. O sahte güçleri, o geçici unvanları elde etmek için çiğnediğin ilahi sınırların, yaptığın her bir zerre miktar kötülüğün hesabı senden tek tek, milimi milimine, o şaşmaz adaletin terazisinde sorulacaktır. Küresel sistemin, kapitalizmin ve doymak bilmez nefsin önümüze koyduğu bu yaldızlı sahneler, bu sahte cennetler, bizi asıl vatanımızdan, kalıcı olan ahiret yurdundan alıkoyan, bizi oyalayıp cehennem çukurlarına sürükleyen şeytani birer tuzaktan ibarettir. Bu gerçeği görmek için illa ölümün o sarsıcı tokadını yemek mi gerekir?

​Mesele, biyolojik bir varlık olarak yiyip içmek, üremek ve sadece bir ömür tüketmek değildir; mesele, varoluşun hakiki idrakine varabilmektir. Hayatın kalbine nüfuz etmek, insanın kainattaki yerini ve yaratılış gayesini kavramaktır. Dünyanın gerçek mahiyetini, onun bir vasıta, bir köprü, bir imtihan meydanı olduğunu bilmek; onu yoktan var edenin, ona biçtiği bu "aldatıcı meta" değerini kalbinin, zihninin ta derinliklerine kazımak gerek. 

Dünya terk edilecek bir yer değil, fethedilip ahiret hesabına kullanılacak bir tarladır. Eşyaya hükmetmek gerekirken, eşyanın kölesi olmak insanın fıtratına ihanettir. Bizler, zaman deryasında yönünü kaybetmiş, rüzgarın önünde savrulan başıboş akıntılar, tesadüfün oyuncakları değiliz; bizler, ezelden gelip ebede giden, yeryüzünde Allah'ın halifesi olma şerefini taşıyan ebediyet yolcularıyız. Önümüzde duran bu dar, kısıtlı ve bir nefes kadar kısa zaman dilimini, sanal rütbelerin, ucuza alınmış alkışların ve geçici heveslerin peşinde ziyan etmek büyük bir ahmaklıktır. Bu fani ömrü, ebedi kurtuluşun, sonsuz cennetlerin mukaddes azığına dönüştürebilmeyi, her nefeste Allah'ın rızasını arayan uyanık ve devrimci bir bilinçle yaşamayı, aldananlardan değil, hakikate şahitlik edenlerden olmayı Rabbim hepimize nasip eylesin. Amin

Devamını oku...

Herkes Tarlasına Ne Ektiğine Baksın

"Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve herkes yarın için ne hazırladığına baksın. Allah’tan sakının, çünkü Allah yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır." (Haşr, 18)

İlahi kelamın bu sarsıcı ve derin ikazı, insanı kendi varoluşuyla, tercihleriyle ve nihai akıbetiyle yüzleşmeye davet eden muazzam bir aynadır. Hayat, her anı titizlikle işlenmesi gereken bir tarla; insan ise bu tarlaya ektiği tohumların kalitesinden sorumlu bir çiftçidir. Toprağa ne bırakılırsa, hasat vaktinde devşirilecek olan da odur. Bu yalın ama sarsıcı hakikat, sadece fiziki bir ekim dikim işini değil, insanın bizzat kendi elleriyle inşa ettiği ebedi geleceğini anlatır. 

Bizler bu dünyaya sadece yaşamak için değil, esasen bir "yarın" inşa etmek için gönderildik. Dolayısıyla attığımız her adım, söylediğimiz her söz ve kalbimizde büyüttüğümüz her niyet, o mukadder yarının yapı taşlarını oluşturmaktadır. 

İnsanın dönüp kendi tarlasına bakması, aslında kendi vicdanına, ömür sermayesini nerede ve nasıl tükettiğine bakması demektir. Kur'an-ı Kerim bu gerçeği Şûra Suresi 20. ayette, "Kim ahiret kazancını isterse, onun kazancını artırırız. Kim de dünya kazancını isterse, ona da dünyadan bir şeyler veririz; fakat onun ahirette hiçbir nasibi olmaz" buyurarak mühürler. Yine Zilzal Suresi 7 ve 8. ayetlerde yer alan, "Kim zerre miktarı hayır işlemişse onun karşılığını görür. Kim de zerre miktarı şer işlemişse onun karşılığını görür" beyanı, tarladaki en ufak bir tohumun bile zayi olmayacağının kesin ilanıdır.

Bu ilahi çağrının kalbinde ve o tarlaya ekilecek en kıymetli tohumun merkezinde ise hiç şüphesiz Tevhid inancı yer alır. Tevhid, sadece Allah’ın birliğine dil ile ikrar getirmek değil; hayatın merkezine yalnızca O’nun rızasını koyabilmek, zihni ve kalbi her türlü sahte ilâhtan, dünyevi prangalardan temizlemektir. 

Tarlanın verimli olabilmesi, toprağın yabani otlardan arındırılmasına bağlıdır; insanın amellerinin değer bulması da ancak Tevhid bilinciyle kalbin şirkten ve samimiyetsizlikten arınmasıyla mümkündür. Büyük alim İbn Teymiyye bu hakikati, "Ahiret için hazırlık yapmak, kalbi Allah’tan başka her şeyden temizlemekle başlar. Hakiki esir, nefsini heva ve hevesine esir edendir; Haşr Suresi'ndeki bu ayet kula her nefeste bir tercih yapma sorumluluğu yükler: Ya geçici olanı seçip tüketeceksin, ya da Tevhid ile ebedi olanı inşa edeceksin"(el-Ubûdiyye) sözleriyle açıklar. 

Tevhid ile mayalanmış bir hayat, kulun her işinde "Yarın Allah’ın huzuruna çıktığımda bu amelimin karşılığı ne olacak?" sorusunu sormasını sağlar. Bu soru sorulmaya başlandığı an, hayatın sıradan rutinleri bile birer ibadete, ahiret azığına dönüşür. Peygamber (s.a.v.) de bu uyanışı şu nebevi ölçüyle taçlandırır: "Akıllı kişi, nefsini hesaba çeken ve ölümden sonrası için çalışandır. Aciz kişi ise nefsinin arzularına uyan ve buna rağmen Allah’tan bağışlanma umandır."(Tirmizî)

Tevhidin hayattaki ameli tezahürü ve o tarlayı besleyen en güçlü can suyu ise takvadır. Takva, kulun Yaratıcısına karşı sorumluluk bilinciyle hareket etmesi, O’nun sevgisini kaybetme korkusuyla günahlardan titizlikle sakınmasıdır. Yarın için hazırlık yapmak, takva zırhını kuşanmaktan geçer. Hakiki bir takva; namazla, niyazla, adaletle, ahlakla ve insani erdemlerle tarlayı ilmek ilmek işlemektir. Bugün neyin peşinden koşuyorsak, yarın onunla karşılaşacağımız gerçeği, bizi anlık heveslerin peşinde savrulmaktan alıkoymalıdır. 

İbn Kayyim el-Cevziyye, takva ile sulanmayan bir ömrün hüsranını şöyle tasvir eder: "Kulun yarın için ne hazırladığına bakması, amellerinin kabule şayan olup olmadığını denetlemesidir. Tevhid ve takva tohumunu kalbine ekmeyen, sulamayan ve onu günah devedikenlerinden korumayan bir kul, hasat günü geldiğinde kupkuru bir toprakla baş başa kalır. Bugün amel var hesap yok, yarın ise hesap var amel yok." (Medâricü’s-Sâlikîn)

Dünya hayatının aldatıcı süslerine aldanıp tarlasını çer çöple dolduranlar, hasat günü geldiğinde ellerinde derin bir pişmanlıktan başka bir şey bulamayacaklardır. Bu sebeple Allah Resulü (s.a.v.) yolumuzu şu ikazla aydınlatır: "Dünyada tıpkı bir garip hatta bir yolcu gibi ol! Kendini kabir ehlinden say."(Buhârî)

Nihayetinde bu ayet, insana geçici olanla kalıcı olanı ayırt etme basireti aşılar. Ahirette karşılığını bulacağımız yegane sermaye, bu dünyada samimiyetle büyüttüğümüz Salih amellerdir. Seyyid Kutub, bu şuurun müminin zaman algısını nasıl dönüştürdüğünü şu harika cümlelerle ifade eder: "Ayet, 'Yarın için ne hazırladığına baksın' diyerek koskoca dünya hayatını bir 'bugün', ahireti ise 'yarın' olarak nitelendirir. İşte Kur'an’ın zaman ölçüsü budur! Dünya o kadar kısa, ahiret ise o kadar yakındır. Mümin, ayakları bugüne basan ama gözleri hep o 'yarın'da olan insandır. Yol uzun, azık ise ancak takvadır. Eğer attığın adımda Tevhid’in izi, takvanın titizliği yoksa, yarın heyben bomboş kalacaktır."(İlgili ayetin tefsirinde özetle)Zaman akıp giderken ve geri dönüşü olmayan o büyük güne her an bir adım daha yaklaşırken, yapılması gereken en acil iş yönümüzü tayin etmektir. 

Ömer’in (r.a.) o meşhur, "Hesaba çekilmeden önce kendinizi hesaba çekin. Büyük hesap günü için hazırlık yapın" (İmam Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn) nasihatine kulak vererek kendi tarlamıza dönüp bakmalı; oraya sevgiyi, adaleti, kulluğu ve en başta dosdoğru bir imanı ekip ekmediğimizi kontrol etmeliyiz. Çünkü yarın, bugünün tohumlarından filizlenecektir ve heybesinde güzel bir yarın hazırlığı olanlar için o büyük gün, korkulan bir son değil, vuslatın ve huzurun başlangıcı olacaktır.

Devamını oku...

Zilhicce Ayı İlk On Günün Fazileti

Bildiğiniz üzere birkaç gün sonra Zilhicce ayına giriş yapacağız. Zilhicce'nin ilk on günü Resulullah Efendimiz tarafından övülmüş ve bu günlerin ihyası için bizleri ikaz edip hatırlatmalarda bulunmuştur. İnşaAllah bu mübarek günler yaklaşırken hepimiz için kısa ve öz bir hatırlatma yapalım:

​Zilhicce ayının ilk on günü çok faziletlidir. Allah-u Teâlâ katında yılın en değerli günleridir. Bu günlerde yapılan salih ameller, Allah’a en sevimli amellerdir. Bu sebeple bu günlerde bol bol salih ameller işlemek müstehap kılınmıştır.

​Abdullah ibni Abbas şöyle dedi: Rasulullah şöyle buyurdu: “Kendisinde salih amel işlenen günlerin Allah’a en sevimlisi bu günler yani (Zilhicce’nin ilk) on günüdür.”

Sahabeler:

​−Ya Rasulallah! Allah’ın Yolunda yapılan cihadda mı (o günler kadar sevimli) değildir? diye sordular. Rasulullah de şöyle buyurdu:

​−“Evet, Allah’ın Yolunda yapılan cihadda! Ancak canı ve malı ile cihada çıkıp da onlerden hiçbir şeyi geri döndürmeyen (yani şehid olan) hariçtir!” (Ebu Davud 2438, Buhari 928, Tirmizi 754, İbni Mace 1727, Beyhaki, Taberani, Bezzar, Ebu Ya’la, İbni Hibban, Ahmed bin Hanbel Müsned 6/112, Tergib ve Terhib 3/20)

​Bu hadis, Zilhicce'nin ilk on gününde yapılan her türlü meşru amelin (namaz, sadaka, Kur'an tilaveti, ana-babaya iyilik gibi) zamansal bir bereketle katlandığını gösterir. Normal şartlarda İslam'ın en zirve ameli kabul edilen cihad bile, bu zaman diliminde işlenen salih amellerin sevap değerine ulaşamamaktadır. Buradaki tek istisna, canını ve malını Allah yolunda tamamen feda edip geri hiçbir şey bırakmayan şehitlerdir; bu da söz konusu on günün manevi ağırlığını ve kaçırılmaması gereken muazzam bir fırsat olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

​Cabir bin Abdullah şöyle dedi: Rasulullah şöyle buyurdu:

​“Dünya günlerinin en faziletlisi Zilhicce’nin ilk on günüdür…”(İbni Hibban, Tergib ve Terhib 3/22)

​Ulema, Ramazan ayının son on gecesinin (içinde Kadir Gecesi barındırmasından dolayı) gecelerin en faziletlisi; Zilhicce ayının ilk on gününün ise (içinde Arefe ve Kurban bayramı barındırmasından dolayı) gündüzlerin en faziletlisi olduğunu belirtmiştir. Bu günler, yeryüzünde güneşin doğduğu en bereketli, duaların kabule en yakın olduğu ve ilahi rahmetin sağanak sağanak indiği müstesna bir zaman dilimidir.

​Nebi’nin eşlerinden bazısından rivayet edildiğine göre:

​“Rasulullah Zilhicce’nin dokuz günü, Aşure günü, her aydan üç gün ve ayın ilk Pazartesi ve Perşembesi oruç tutardı.”(Ebu Davud 2437, Nesei 2366, 2410, 2411, Ahmed bin Hanbel Müsned 5/271 No: 22690, 27001, 27920)

​Oruç ibadeti, kulun nefsini terbiye eden ve Allah'a aidiyetini pekiştiren en halis amellerdendir. Resulullah bu on günün bayramdan önceki dokuz gününü oruçla geçirerek, bu mübarek zaman dilimini bedenen ve ruhen en temiz şekilde ihya etmiştir. Bu sünnet, bizler için de hem geçmiş günahların temizlenmesine bir vesile hem de bayram coşkusuna manevi bir hazırlıktır.

Abdullah ibni Ömer şöyle dedi: Nebi şöyle buyurdu:

​“Allah’ın katında içerisinde salih amel işlenen bu on günden (yani Zilhicce ayının ilk on gününden) sevabı daha büyük ve Allah’ın daha çok hoşuna giden başka günler yoktur. O halde, bu günlerde tehlili, tekbiri ve tahmidi çokça yapınız!”

​Tehlil:

لآ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ، وَحْدَهُ لاَشَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ، وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَعَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

​Duanın Manası: “Allah’tan başka hakkı ile ibadet olunan hiçbir ilah yoktur. O, birdir ve hiçbir ortağı yoktur. Mülk O’nundur, hamd da O’nadır. O, her şeye gücü yetendir.”

​Tekbir:

اللهُ أَكْبَرُ

​Duanın Manası: “Allah en büyüktür.”

​Tahmid:

الْحَمْدُ لِلَّهِ

​Duanın Manası: “Hamd, Allah’a mahsustur.” (Ahmed bin Hanbel Müsned 6/115, Taberani Mucemu’l-Kebir, Albânî İrvâu’l-Ğalîl Fî Tahrîci Ehâdîsi Menari’s-Sebîl 3/398, 399)

​Peygamber Efendimiz bu hadisinde bizlere bu on gün için özel bir zikir programı sunmaktadır. Tehlil ile tevhid inancımızı tazelememizi, Tekbir ile Allah’ın her şeyden üstün ve büyük olduğunu haykırmamızı, Tahmid ile de bize bahşettiği sayısız nimetlere şükretmemizi emretmektedir. Bu zikirler, müminin gün boyunca dilinden düşürmemesi gereken, kalbi gafletten koruyan en güçlü kalelerdir.

​Bu günlerde ve özellikle de Arefe Gününde oruç tutulmalıdır. Ama bu oruç, hac görevini yerine getiren için geçerli değildir! Çünkü Rasulullah hacda iken Arefe Günü oruç tutmamıştır! Bilindiği gibi Arefe Günü orucunun fazileti oldukça büyüktür.

​Ebu Katâde şöyle dedi: Rasulullah’e Arefe Günü oruç tutmak hakkında sorulunca, Rasulullah şöyle buyurdu: “Arefe Günü oruç tutmak, geçmiş senenin ve gelecek senenin günahlarına kefarettir.” (Müslim 1162/197, İbni Mace 1731)

​Arefe günü tutulan oruç, Allah'ın kullarına büyük bir lütfudur. Hac ibadetini yapanların, Arafat vakfesinde zayıf düşmemeleri ve duaya daha çok enerji bulabilmeleri için oruç tutmamaları sünnettir. Ancak hacca gidemeyen müminler için bu günün orucu, adeta bir arınma kurnasıdır. Hadiste belirtilen "kefaret", kulun işlediği küçük günahların silinmesi ve Allah'ın rahmetiyle kuşatılması anlamına gelir.

​Ebu Katâde şöyle dedi: Rasulullah şöyle buyurdu:

​“Allah’ın, Arefe Günü tutulan orucun, ondan önceki seneye ve ondan sonraki seneye kefaret etmesini umarım.” (İbni Mace 1730, Müslim 1162/197, Ebu Davud 2425, 2426, Beyhaki 4/286, 293, 300, Ahmed bin Hanbel Müsned 5/297, Albânî İrvâu’l-Ğalîl Fî Tahrîci Ehâdîsi Menari’s-Sebîl 952)

​Resulullah "umarım" (ihtisab ederim) ifadesini kullanarak, Allah’ın vaadinden ve sonsuz cömertliğinden emin olduğunu vurgulamıştır. Sadece bir günlük bir açlığın, geçmiş bir yılın hatalarını sildiği gibi gelecek bir yılda da kulu günahlardan koruyacağına veya işleyeceği hatalara kefaret olacağına işaret edilmektedir. Bu, kaçırılması ebedi bir hasret doğuracak kadar büyük bir ticarettir.

​Said bin Cübeyr Zilhicce Ayı’nın ilk on günü girdiğinde çok ibadet etmeye çalışır, hatta neredeyse ona güç yetiremez olurdu. (Beyhaki, Terğib ve Terhib 3/20)

​Tabiin neslinin büyük alimlerinden olan Said bin Cübeyr’in bu hali, Selef-i Salihin’in bu günlere verdiği değeri somutlaştırmaktadır. Onlar bu günleri sıradan bir zaman dilimi gibi görmez, kapasitelerini sonuna kadar zorlayarak namazı, zikri ve hayır hasenatı artırırlardı. Bu örnek, bizlerin de bu on gün girdiğinde dünyalık meşgaleleri asgariye indirip ahiret azığına odaklanmamız gerektiğinin açık bir kanıtıdır.

​Kurban kesecek kişi, kurbanını kesinceye kadar bu günlerde vücudundaki kıllarından ve tırnaklarından hiçbir şeyi kesemez! Çünkü Rasulullah bunu yasaklamıştır! Yani kurban kesecek kişi, kurban bayramına 10 gün kala vücut temizliğini yapar ve kurbanını kesene kadar vücudundan hiçbir şeyi kesmez!

​Said bin Müseyyeb şöyle dedi: ​Nebi’nin eşi Ümmü Seleme’yı işittim şöyle diyordu: Rasulullah’ı işittim şöyle buyuruyordu:

​“Kimin keseceği bir kurbanlık hayvanı varken, Zilhicce Ayının hilali görülürse artık o kimse kurbanını kesene kadar vücudundaki kıllardan, saçından ve tırnaklarından hiçbir şeyi almasın!” (Müslim 1977/42, Nesei 4373, 4376, İbni Mace 3149, 3150, Beyhaki 9/266, Ahmed bin Hanbel Müsned 26536)

​Bu nehiy (yasak), kurban kesecek Müslümanların, kutsal topraklarda ihrama girmiş olan hacılarla amelde ve hissede ortak olmalarını sağlar. Hacılar ihramdayken saç ve tırnak kesemezler. Dünyanın diğer yerlerindeki müminler de bu sünnete uyarak adeta manevi bir ihram iklimine girerler. Ayrıca kurbanın kesilmesiyle birlikte kulun günahlardan temizlenmesi gibi, tırnak ve kılların da kurbanla beraber temizlenmesi ümit edilir.

​Arefe Günü sabah namazından bayramın dördüncü gününün ikindi namazına kadar teşrik tekbiri getirmek.

​Abdullah ibni Ömer ve Ebu Hureyre bu on gün içinde çarşıya giderler, yüksek sesle tekbir getirirlerdi. Onları işiten insanlar da onlara uyarak yüksek sesle tekbir getirirlerdi. (Buhari 926, Begavi, Beyhaki)

​Sahabenin önde gelenlerinin çarşı ve pazarlarda tekbir getirmesi, unutulmaya yüz tutmuş bir sünneti ihya etmek ve insanlara gaflet içinde bulundukları dünya işleri arasında Allah'ı hatırlatmaktır. Onların yüksek sesle tekbir getirmesi, bir koro halinde toplu okumak için değil, çevredeki insanları tekbire teşvik etmek ve İslam şiarını izhar etmek içindir. Herkes onları duyup kendi kendine tekbire başlardı.

​Ali bin Ebi Talib Arefe Günü sabah namazından sonra teşrik günlerinin son günü ikindi namazına kadar tekbir getirirdi. Son günün ikindi namazının akabinde de yine tekbir getirirdi.” (İbni Ebi Şeybe 2/72/1, Beyhaki 3/314, Albânî İrvâu’l-Ğalîl Fî Tahrîci Ehâdîsi Menari’s-Sebîl 3/125)

​Hz. Ali’nin bu uygulaması, bugün fıkıhta uyguladığımız teşrik tekbirlerinin zaman sınırını belirleyen temel dayanaktır. Arefe günü sabah namazıyla başlayıp bayramın dördüncü günü ikindi namazı dahil olmak üzere toplam 23 vakitte getirilen bu tekbirler, İslam dininin azametini, birliğini ve kulun her namazın ardından Rabbine olan sadakatini ilan ettiği muazzam bir zikir takvimidir.

​Abdullah ibni Ömer o günlerde yani Mina günleri olan teşrik günlerinde namazların arkasında, yatağının üzerinde, çadırında, oturduğu yerde ve yürüdüğü yerde yani aklına geldikçe o günlerin hepsinde tekbir getirirdi. (Buhari 928, 929, İbni Münzir)

​İbn Ömer’in bu hassasiyeti, zikrin sadece mescitlere veya farz namazların arkasına hasredilmemesi gerektiğini gösterir. Mümin, hayatın her alanında (yatarken, yürürken, dinlenirken) Allah'ı yüceltmelidir. Bu günler tamamen "ziyafet ve zikir günleri" olduğu için, Müslüman her anını bu bilinçle donatmalı, adeta diliyle ve kalbiyle kesintisiz bir ibadet hali yaşamalıdır.

​Teşrik Tekbirleri

Teşrik tekbirleri şöyledir:

اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ، وَاللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، وَلِلَّهِ الْحَمْدُ

​“Allah-u Ekber, Allah-u Ekber, La İlahe İllallahu Vallahu Ekber, Allah-u Ekber ve Lillahilhamd.”

​اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللهُ، وَاللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، وَلِلَّهِ الْحَمْدُ

​“Allah-u Ekber, Allah-u Ekber, Allah-u Ekber, La İlahe İllallahu Vallahu Ekber, Allah-u Ekber ve Lillahilhamd.”

​اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ كَبِيرًا

​“Allah-u Ekber, Allah-u Ekber, Allah-u Ekber Kebira.” (İbni Ebi Şeybe 2/73, 74, Beyhakî 3/315, Albânî İrvâu’l-Ğalîl Fî Tahrîci Ehâdîsi Menari’s-Sebîl 3/125)

​Bu lafızlar, Selef-i Salihin’den ve sahabeden en sahih yollarla rivayet edilen orijinal zikir ifadeleridir. İçeriğinde Allah’ın yüceliği (Tekbir), O’ndan başka ilah olmadığı (Tevhid) ve her türlü övgünün yalnızca O’na ait olduğu (Hamd) gerçeği bir araya getirilmiştir. Bu kelimeleri manasını tefekkür ederek söylemek, zikrin kulun kalbine nüfuz etmesini sağlar.

​Tekbirlerin, herkes tarafından tek bir ağızdan okunmasının dini bir temeli yoktur! Yani teşrik tekbirlerini toplu bir halde yapmak, bid’attır ve sapıklıktır!

​Kişiler bu tekbirleri yalnız başlarına getirmelidirler. Zikir, ister açıktan olsun, ister gizli, bu zikirlerin hiçbirisinin toplu olarak yapılması hususunda dini bir dayanak bulunmamaktadır!

​İbadetlerin geçerliliği ve sevabı, onların Hz. Peygamber ve Ashabı tarafından yapılış şekline uygun olmasına bağlıdır. İslam tarihinde ne Resulullah'ın ne de sahabenin koro halinde, tek bir ritim ve ağızla toplu zikir veya tekbir getirdiğine dair hiçbir sahih delil yoktur. Her kul, ibadetini kendi bilinci ve huşusuyla müstakil olarak yerine getirmelidir. İyi niyetle de olsa ibadetlere sonradan eklenen bu tarz toplu ritüeller sünnete aykırıdır yardır ve dinde aslı olmayan sonradan uydurulmuş (bid'at) uygulamalar sınıfına girer.

Devamını oku...